Egypte in grote nood
De Ipuwer-papyrus, officieel Papyrus Leiden I 344 genoemd, wordt bewaard in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. Het overgeleverde handschrift stamt waarschijnlijk uit de dertiende eeuw voor Christus, maar is een kopie van een oudere Egyptische tekst (The Ipuwer Papyrus).

Daarin klaagt een man met de naam Ipuwer over een land dat volledig ontwricht is. Egypte wordt getroffen door ziekte, hongersnood, geweld en massale sterfte. De maatschappelijke verhoudingen zijn omgekeerd: armen bezitten plotseling rijkdommen, terwijl voormalige rijken alles zijn kwijtgeraakt.

Vooral de woorden over de Nijl trekken de aandacht: „De rivier is bloed. Wanneer men ervan drinkt, wijst men het af.” Dat doet sterk denken aan de eerste plaag uit Exodus, waarbij het water van de Nijl in bloed veranderde en de Egyptenaren het niet meer konden drinken.

Opvallende overeenkomsten
Ook andere passages vertonen parallellen met het Bijbelverhaal. Ipuwer beschrijft pest in het hele land, verwoeste gerst en andere gewassen, vuur dat vernielingen aanricht en een land dat „zonder licht” is.

Verder spreekt de tekst over wijdverspreide sterfte: kinderen van edelen liggen op straat, overal worden mensen begraven en geween vervult het land. In Exodus volgt na de dood van de eerstgeborenen eveneens „een groot geschrei in Egypte”.

Ten slotte vermeldt Ipuwer dat armen goud, zilver, edelstenen en kostbare kleding bezitten. Dat roept de geschiedenis in herinnering waarin de Israëlieten bij hun vertrek zilveren en gouden voorwerpen en kleding van de Egyptenaren meekregen.

Geen hard bewijs
Volgens het Armstrong Institute of Biblical Archaeology kunnen de overeenkomsten erop wijzen dat Ipuwer en Exodus dezelfde gebeurtenissen beschrijven. Een deel van de onderzoekers plaatst het oorspronkelijke werk in of rond de achttiende dynastie, mogelijk dicht bij een vroege datering van de uittocht.

De meeste egyptologen dateren de oorspronkelijke tekst echter enkele eeuwen eerder. Bovendien beschouwen zij het werk niet als een ooggetuigenverslag, maar als een literaire klaagzang over chaos en het verdwijnen van de maatschappelijke orde. Mozes, Israël en de tien plagen worden nergens bij naam genoemd.

De Ipuwer-papyrus bewijst de uittocht daarom niet. Wel bevat deze authentieke Egyptische tekst een reeks opmerkelijke parallellen met Exodus. Dat maakt het document interessant voor het gesprek over de historische achtergrond van het Bijbelverhaal, zolang verschil wordt gemaakt tussen aanwijzingen, overeenkomsten en daadwerkelijk bewijs.