„Hondentheologie,” zei een weliswaar orthodoxe Utrechtse hoogleraar op een college omstreeks 1875 over de theologie van Kohlbrugge. Kohlbrugge was de toegang tot de hervormde kerk geweigerd en tenslotte predikant in het Duitse Elberfeld geworden.

Voor student Foppe Oberman was de smadelijke uitspraak van de hoogleraar reden genoeg om zich in de geschriften van de Elberfeldse pastor te gaan verdiepen. 

In Kohlbrugges grote catechismus vond Foppe Oberman inderdaad de uitspraak dat de hond het dankbaarste schepsel Gods genoemd wordt. 'Ik moet immers bij de genade blijven zoals een hond bij zijn meester‘, schreef Kohlbrugge. ‘De hond kruipt juist dan het meest naar zijn meester toe, wanneer hij slagen van hem krijgt.'

Kohlbruggiaan
|In zijn eerste gemeente, Steenwijkerwold, werd Oberman als het ware opnieuw de geschriften van Kohlbrugge ingedreven.

Een collega had namelijk een andere predikant voor 'kohlbruggiaan' uitgemaakt „Nee,” reageerde Oberman, 'hij is gereformeerd. Trouwens, wat leert Kohlbrugge voor verkeerds?”

„Hij deugt niet,” kreeg Oberman te horen.

Na enige tijd ontmoette hij die collega opnieuw. Ondertussen had hij weer het een en ander van Kohlbrugge kunnen lezen. „Kohlbrugge is gereformeerd,” zei Oberman.

„Nee, maar jij bent ook al kohlbruggiaan geworden,” luidde het antwoord. Dat dat waar was, bleek heel duidelijk in Obermans volgende gemeente, Ommen. 

Contra Kuyper
Aanvankelijk had Abraham Kuyper – de theoloog die de Gereformeerde Kerken stichtte – veel sympathie voor Kohlbrugge gekoesterd. In 1871 had hij hem zelfs in de Amsterdamse Zuiderkerk laten preken. Maar al gauw waren er tegenstellingen openbaar gekomen.

Kuyper was een geweldige ijveraar, zowel in de kerk als in de politiek. Heel typerend was een kort gesprek tussen Kuyper en de kohlbruggiaan Lütge, een van zijn medepredikanten in Amsterdam.

„Wat moet ik dán doen?' had Kuyper uitgeroepen in de roerige tijd voordat hij de Doleantie, een grote scheuring in de Hervormde Kerk, in gang zette.

„Wat jij moet doen, Kuyper?” antwoordde Lütge. „Jij moet ophouden het zelf te doen en jij moet het aan God overlaten, dat Hij het doe.”

Kohlbrugge zou het niet anders gezegd hebben.

Drieluik in de gelagkamer
Dat Oberman Kohlbrugge in dit opzicht goed begrepen had, blijkt op een hervormde classicale vergadering te Leiden. Er werd een circulaire van de pas opgerichte Christelijk-Historische Kiezersbond besproken. Men vroeg de classis om steunbetuiging.

Als laatste spreker voerde Oberman het woord. Hij vertelde een kort verhaal, meer niet.

In zijn vorige gemeente Ommen had hij in de gelagkamer van een herberg een schilderij zien hangen, een drieluik. Een advocaat in toga, een officier in uniform en een predikant met mantel en bef.

Onder elke persoon stond een kort zinnetje geschreven. Onder de advocaat: ik pleit voor het land. Onder de officier: ik strijd voor het land. Onder de predikant: ik bid voor het land.

Kritiekloze volgelingen
Kuyper kon deze passieve houding niet verdragen. Onophoudelijk bestreed hij de vrienden van Kohlbrugge in zijn blad De Heraut. 

In het nummer van 1 april 1883 noemde hij hen smadelijk 'neo-kohlbruggianen'. In de allereerste plaats verweet hij hen sectarisme omdat ze kritiekloze volgelingen van de mens Kohlbrugge zouden zijn.

Bovendien had hij op hun leer ook nog wel het een en ander aan te merken. Zijn aantijgingen werden beantwoord door een vrouw, een oud-inwoonster van Arnemuiden (lees haar verhaal morgen D.V. op Dag aan Dag).

Na de kerk naar de herberg
Het is algemeen bekend dat Kohlbrugge niet alleen de rechtvaardigmaking, maar ook de heiligmaking in Christus zag liggen. Daarom is hij er nogal eens van beschuldigd dat zijn leer zorgeloze en goddeloze mensen zou kweken.

Dat de praktijk anders uitwijst, is onder de discipelen van Kohlbrugge vaak gebleken.

In Ommen ergerde ds. Oberman zich mateloos aan een oude gewoonte. Veel kerkgangers uit de omliggende buurtschappen gingen uit de kerk naar de tegenovergelegen herberg om gezellig jenever of koffie te drinken.

Oberman ergerde zich er zó aan dat hij de herbergier aanbood de geldelijke verliezen te betalen, als hij de verkoop stopte. De herbergier luisterde, maar hij heeft nooit om geld gevraagd.

Rabbi
Leiden werd Obermans laatste gemeente. Daar is hij ook overleden. Op 4 mei 1914 werd hij daar begraven.

Een rabbi stond met zijn zoontje in de deuropening van zijn huis toen de stoet voorbij kwam. Iemand hoorde hem fluisteren: „Kind! die daar weggedragen wordt was in waarheid een christen. Ik heb er maar weinig zó gekend!”

Lees morgen D.V. het verhaal van de Arnemuidense vrouw die de grote Kuyper weersprak. „Er woont hier een arm en ellendig volk, waar de eigengerechtigheid niet wonen kan.”