Op de opening van het academische jaar op de Vrije Universiteit Amsterdam sprak schrijfster Roxanne van Iperen over de invloed van AI. 

Ze legde daarin op een aanstekelijke manier de vinger bij de invloed van AI. Ze ziet de gevaren, maar een heel andere dan de AI-reuzen zelf schetsen. Die tekenen doemscenario's waarbij zelfdenkende systemen de mensheid bedreigen.

Van Iperens scenario is wat prozaïscher. „Het weefgetouw onder ons samenleven worden bedreigd door de ideologie van een handje vol machtige techbedrijven.”

Verwatering van ons mens-zijn
Het begon met sociale media, schetst ze. „Eerst werd onze aandacht gekaapt. De huidige generatie studenten zal bij overlijden gemiddeld meer dan vijfentwintig jaar van het wakkere leven op een scherm hebben gezeten.”

Met AI gaat het nog verder. „Nu besteden we ook ons denken uit. Het resultaat is een verwatering van ons mens-zijn zoals we nog niet eerder hebben gezien.”

Ze vertelt over „de destructie die Bigtech momenteel aanricht,” wat zich „in een genadeloos tempo” afspeelt. 

Confettikanon in je prefrontale cortex
Sowieso moet alles tegenwoordig supersnel. „Alles moet kort, snel en direct bevredigend zijn.”

Dat begint al jong. „Kleuters van vandaag kijken uren achter elkaar naar series waarvan de lengte per shot soms minder dan een seconde is.”

Smakelijk omschrijft ze: „Alsof je een confettikanon in een prefrontale cortex laat afgaan. Het effect is vergelijkbaar met drugs. Elk beeld biedt een shot dopamine dat onmiddellijk vraagt om het volgende.”

Dat blijft niet zonder gevolgen. Lezen is lastig geworden. „We lezen vluchtig als fruitvliegen. Van hot naar her, door de sterkst riekende vuilnisbelt van menselijke emoties.” 

Haar kinderen zeggen dat ze nauwelijks een gesprek kunnen voeren zonder hun telefoon te pakken. „Ik denk met groeiend onbehagen: ik ook.”

Laatdunkend op jongeren neerzien vanwege hun schermverslaving vindt ze ongepast. „Wij, de oudere generaties, hebben de rode loper uitgelegd die ons hierheen leidt.”

Hersenen als het nieuwe goud
Ze schetst hoe techbedrijven via AI een soort kaping plegen. „Bigtech heeft onze aandacht gekoloniseerd. Onze hersenen zijn het nieuwe goud. Dit verandert ook hoe we denken. AI neemt steeds meer denkwerk van ons over.”

Maar dat is het niet alleen. „AI is geen technologie, maar een cultuur. Een set normen en waarden die vanuit de cloud over de wereld wordt uitgerold door een handjevol miljardairs.”

Gigantische blender
Met beelden probeert ze duidelijk te maken hoe AI draait op gigantische datasets die verpulverd worden tot fragmenten en vervolgens weer aan elkaar gelijmd tot een nietszeggende soep. „Zie het als een gigantische blender waarin alles wat schuurt of schittert wordt opgeslokt en fijngemalen tot iets wat herkenbaar en verteerbaar is.”

Kortom: alle eigenheid wordt ingeleverd en er komt een soort universele pap uit, een gemiddelde van alle meningen.

De consument die AI raadpleegt krijgt vervolgens het resultaat opgeschept. „Als je op de knop op het scherm drukt, komt er een persoonlijk samengestelde smoothie uit. Als een potje Olvarit. We hoeven niet eens meer te kauwen.”

Met andere woorden: „Er ontstaat een monocultuur. Straks komt alles uit één en dezelfde superblender in de cloud.”

Aangelengde smoothie
Toch is het niet helemaal waar dat wat AI produceert een neutrale soep is, stelt Van Iperen: „Het is een illusie dat algoritmen neutraal zijn.”

Ze blijft in het beeld: „De smoothie wordt constant aangelengd met de voorkeuren van de mensen die hem maken, de techbro’s. Zij beslissen welke vooroordelen en kernwaarden het algoritme moeten versterken.”

Wat die kernwaarden zijn, volgens Van Iperen? „Winst maken en een politieke ideologie verspreiden die je kunt kwalificeren als technofascisme.”

Daarom is ze bezorgd wat dit met het denken doet. Het is volgens haar niet zozeer „een technologische revolutie,” maar „het gaat over de koers van de mensheid.”