Puberteitsremmers, hormoonbehandelingen, zelfs geslachtsveranderende operaties: in Nederland worden ingrijpende behandelingen gebruikt om jongeren die worstelen met transseksuele gevoelens tegemoet te komen.

Maar nu uit onderzoek blijkt dat hun psychisch welbevinden er niet op vooruitgaat of zelfs verslechterd, pleiten onderzoekers ervoor de resultaten anders te meten. Wordt er geen positief effect gezien? Misschien wordt er wel een positief effect erváren en meten we gewoon verkeerd, stellen onderzoeken.

Kritische reflectie
Dat blijkt uit een wetenschappelijk artikel dat in 2024 gepubliceerd werd in het wetenschappelijk tijdschrift BMC Medical Ethics. Enkele Nederlandse onderzoekers reflecteerden daarin „kritisch” op de huidige meetmethodes van de uitkomsten van genderbevestigende behandelingen (Gender Affirming Medical Treatment, GAMT) bij jongeren.

De onderzoekers geven aan dat het ‘succes’ van de behandelingen te veel gemeten wordt aan de hand van eventuele „verbetering” in mentale gezondheid en kwaliteit van leven.

Aangezien er op deze terreinen niet altijd verbetering zichtbaar en soms juist verslechtering te zien is, pleiten de onderzoekers voor een andere aanpak. Een focus op 'verbeteringen' zou tegenstanders van dit beleid in de kaart kunnen spelen, aangezien die verbeteringen niet zichtbaar zijn. 

De onderzoekers stellen voor om beter te luisteren naar wat patiënten zelf voor effect uit de behandeling verwachten. Het „persoonlijke verlangen en de autonomie” zou wellicht genoeg moet zijn „om de gezondheidszorg te rechtvaardigen,” aldus de onderzoekers.

„Ernstige zorgen”
In hetzelfde tijdschrift werd een reactie gepubliceerd van een andere groep onderzoekers die felle kritiek heeft op dit advies. Ze hebben „ernstige zorgen” bij dit voorstel.

Volgens hen is dit advies in „directe tegenspraak” met de twee fundamentele pijlers van de medische ethiek:  het beginsel van weldoen (‘beneficience’) en niet-schaden (‘non-maleficience’).

De genderbehandelingen schaden wel degelijk, omdat ze een ingreep zijn op het lichaam. Als er dan ook nog eens geen positief effect is te zien, valt de medische grond onder de behandeling weg. 

Alle reden om kritisch te zijn
De wens van een patiënt mag nooit de enige grond zijn voor een medische behandeling. Het kan ook geen goede maatstaf zijn om het succes van een behandeling aan af te meten. Dat zou wetenschappelijk drijfzand zijn. 

„Wat als adolescenten met genderdysforie na hun behandeling aangeven dat hun persoonlijke uitkomst succesvol was, maar onderzoek aantoont dat mentale gezondheid drastisch gedaald is en suïcide zelfs gestegen is? Zou dat de behandeling rechtvaardigen?” stellen de wetenschappers. „Het antwoord zou voor de hand moeten liggen.”

Waar de eerste groep onderzoekers elke voorzichtige kritiek op GAMT ontwijkt of wijt aan verkeerde meetmethodes, stelt de tweede groep er grote vraagtekens bij.

Er is alle reden om de behandelingen kritisch onder de loep te nemen. „Het patiëntenbestand bestaat voor een groot deel uit jonge vrouwen die te kampen hebben met trauma's en psychiatrische stoornissen. GAMT aanbieden levert hen alleen maar schade op.”