Vermenging van romantiek en subtiele erotiek in christelijke romans is even schadelijk als pornografie

Verdieping 20 november 2026 8 minuten Redactie
Afbeelding van een roman van Karen Witemeyer
Afbeelding van een roman van Karen Witemeyer

Amerikaanse romans zoals die van Francine Rivers worden in heel wat christelijke gezinnen verslonden, met name door vrouwen en meisjes. Vaak speelt een ontluikende liefdesrelatie daarin een grote rol. Maar de subtiele, gecamoufleerde erotische lading die erin zit, is volgens de Amerikaanse predikant Michael Foster even schadelijk als pornografie. „Het is een groeiend gevaar dat veel meer aandacht verdient.”

 

In de seculiere markt is het booming business: romans met een licht erotische lading. „Dit genre heeft de afgelopen jaren een enorme groei doorgemaakt,” schrijft Foster. „Het gaat om ongeveer 20 procent van alle boekverkopen.”

Volgens Foster wordt die groei „gedreven door steeds explicietere inhoud.” 

Op een geraffineerde manier wordt seksualiteit erin verweven. Dat is bepaald niet onschuldig, zegt Foster. „De inhoud is bewust ontworpen in de vorm die het meest effectief is voor de vrouwelijke geest.”

Volgens Foster sluiten de boeken aan bij de manier waarop bij vrouwen seksueel verlangen wordt opgewekt. „Dat verlangen wordt opgebouwd door context en spanning. Vrouwen zoeken naar een verhaal, waarin emoties en gevoelens een belangrijke rol spelen.”

Dat is anders dan bij mannen waar vooral „zichtbare dingen” een rol spelen. Bij vrouwen zijn „de sociale en psychologische details van de relatie” belangrijk. 

Hoe spelen schrijvers in op deze eigenschappen? Foster noemt een aantal kenmerken van vrouwelijke erotische fictie op het gebied van „relationele dynamiek.” Zo noemt hij „gedwongen nabijheid, duistere romantiek, moreel grijze liefdesinteresses, verboden leeftijdsverschillen.” 

De ‘verboden leeftijdsverschillen’ en het ‘grijze’ middengebied doen vermoeden dat bij uitstek het schuren tegen algemene culturele of morele normen een trigger is. Juist het ‘verbodene’ is blijkbaar aantrekkelijk. Daarnaast komen deze kenmerken niet direct al te expliciet over.

 

 

Als alternatief zijn er ‘christelijke’ boeken over zulke relaties. Dan kun je genieten van het wel en wee van een koppel op een manier die toch verantwoord is. Althans, dat zou je denken. Maar die boeken zijn lang niet allemaal even 'stichtelijk'. 

In de christelijke varianten ziet Foster namelijk hetzelfde patroon. De Amerikaanse predikant uit Ohio, zelf vader van zeven kinderen, kwam als tiener met het genre in aanraking via zijn moeder. „Toen ontdekte ik dat die zogenaamd ‘schone’ christelijke romantische romans las weliswaar niet expliciet zijn, maar dat de manier waarop het gepresenteerd wordt identiek is.”

Ook daarin wordt de emotionele spanning opgebouwd rond relationele fantasieën en psychologische betrokkenheid. Foster zegt: „Ze gebruiken dezelfde clichés en dezelfde erotische opbouw als de seculiere varianten.”

Groeiend gevaar
Het is volgens Foster „geen onschuldige vorm van escapisme.” Hij noemt het „de industrialisering van precies diezelfde dynamiek” als pornografie. 

Pornografie wakkert vooral bij mannen perverse verlangens aan en vertroebelt hun beeld van seksualiteit, schetst Foster. „Daar moeten we tegen strijden.”

Maar deze subtiele erotiek richt niet minder schade aan. „Deze zogenaamde 'vrouwenliteratuur' verdraait hún beeld van romantiek en seksualiteit, ondermijnt hun verantwoordelijkheidsgevoel en moedigt perverse verlangens aan. 

Toch hoor je hier maar weinig van. Het is een groeiend gevaar dat veel meer aandacht verdient.”

Vrouwen die zichzelf als ‘verslaafd’ beschouwen aan deze lectuur, zien dus bij zichzelf dat ze verhalen willen die steeds heftiger en explicieter zijn. Of, zoals Foster elders opmerkt: „Het escalatiepatroon volgt hetzelfde traject als gedocumenteerd bij mannelijke pornografieverslaving.”

Verlangen via fantasie
Foster is niet de enige met deze analyse. Fysioloog Gary Wilson komt in een wetenschappelijk grondig onderbouwd boek over hoe ons brein reageert op pornografie, tot soortgelijke observaties.

Wilson maakt daarbij ook gebruik van verhalen die (ex)pornoverslaafden delen op internet. Eén van de vrouwen vertelt dat ze soms drie, vier uur per dag naar seksueel getinte verhalen zocht. Ze legt uit dat seksueel verlangen bij vrouwen vooral via fantasie wordt opgewekt, terwijl „mannen visueler zijn ingesteld.”

Ruïnerende verslaving
Vrouwen zijn dus minder visueel maar meer mentaal bezig met seksualiteit. Dat sluit aan op wat Foster al opmerkte. De genoemde vrouw vertelt echter ook over de gevolgen van haar verslaving:

“[...] ik kwam nauwelijks meer buiten. [...] Ik had nul komma nul energie, en nul komma nul motivatie. De hele dag was ik sloom. Ik at niet goed. Ik deed niet aan sport. Ik studeerde niet. Ik verslonsde. En het kon me allemaal niets schelen. [...] 

Ze was verslaafd aan deze verhalen, en hield zichzelf voor de gek met de gedachte dat het in elk geval geen drugsverslaving was. Maar haar verslaving ruïneerde ondertussen haar leven. 

Hoe is het in Nederland
Dit is weliswaar een extreme situatie en ook schrijft zowel Foster als Wilson vanuit een Amerikaanse context. Hoe zit het dan met de Nederlandse situatie? 

Veel van christelijke romans die in Nederland op de markt verschijnen kómen uit Amerika. Regelmatig zit daarin ook een subtiele seksuele component in verwerkt. 

Dit is overigens niet nieuw. Enny de Bruijn – redacteur bij het Reformatorisch Dagblad en zelf auteur van diverse boeken, waaronder fictie – liet in een artikel zien dat de zorgen over romans niet nieuw.

Volgens haar wordt „de hele kerkgeschiedenis lang” al door  christenen „met argusogen gekeken naar erotisch aandoende verhalen.”

‘Kwaade driften opgewekt’
De Bruijn citeert uit een onderzoek van emeritus hoogleraar moderne Nederlandse letterkunde Marita Mathijsen het volgende commentaar op christelijke vrouwen die fictie lezen: 

“Uit dien hoofde leezen zij alles, wat haar voor de hand komt; gevolglijk ook zeer veel, waar door de goede neigingen in haar hart verstikt en kwaade driften opgewekt worden (...) Hoe menig eene heeft zich door het leezen van een onnut en heilloos Boek beroofd van de zuiverheid haars harte, van haare eere en onschuld!”

Al in de achttiende eeuw raakte christelijke vrouwen in Nederland dus verslingerd aan romans met een erotische lading. Isaäc da Costa verzette zich ertegen, vertelt De Bruijn. „In zijn Bezwaren tegen de geest der eeuw trekt hij fel van leer tegen ‘hart- en verstand verpestende en ontzenuwende Romans’.”

Francine Rivers
Toch zijn er in Nederland ook verschuivingen gaande, ziet de Bruijn. „De grenzen zijn op allerlei terreinen opgeschoven, al betekent dat niet dat ze er helemaal niet meer zijn.”

Nog steeds streven schrijvers naar een balans tussen twee waarden: enerzijds het eerlijk beschrijven van de realiteit, anderzijds de waarde van liefde en trouw hoog houden. 

„Francine Rivers is niet direct spannend te noemen, vergeleken met bijvoorbeeld Vonne van der Meer. Waarbij aangetekend moet worden dat impliciete beschrijvingen bepaald niet onschuldiger hoeven te zijn dan expliciete.”

Tegelijk wijst ze erop dat bij de in reformatorische kring  veelgelezen Francine Rivers haar „verleden als schrijfster van romantische fictie voor de seculiere markt” nog altijd merkbaar is „in de erotische sfeer die ze weet op te roepen.”

Onbekommerd voortwoekeren
Over pornografie is er veel te vinden, maar rond dit thema is het het opvallend stil. Een korte speurtocht in de zoekmachines van christelijke media naar kritische artikelen over erotische romans levert verder weinig op. De Bruijn lijkt in Nederland één van de weinige stemmen te zijn die zich hierover uitspreekt. 

Dat past bij wat Foster al signaleert: er wordt weinig onderzoek gedaan naar de schadelijke invloed van deze vorm van erotiek. Ondertussen kan de mogelijke schade onbekommerd voortwoekeren in Nederland. Meer bewustwording is dus hard nodig. 

Bronnen
www.thisisfoster.com Gary Wilson, Het Pornobrein Enny de Bruijn, Romantische gevoelens, potsierlijke bedscenes, Reformatorisch Dagblad, 13 november 2020

Uitgelicht

Nieuw binnen

Deze week populair

Best Gelezen Kerk
Best Gelezen Opvoeding