Komt het moment waarop iedereen het Woord gehoord heeft door AI plotseling een stuk dichterbij?

In duizenden talen is er nog geen Bijbel beschikbaar. Dat veranderen is een enorme klus. AI lijkt dat te gaan veranderen. Een enorme versnelling in Bijbelvertaalwerk lonkt, zeggen juichende berichten. Is dat ook zo? „Meer taalgroepen kunnen de hele Bijbel krijgen, in plaats van alleen het Nieuwe Testament," zegt Paulus-Jan Kieviet van Wycliffe. Er is ook een keerzijde. „Vertalers die als ongelovige beginnen, komen vaak tot geloof. Het is een groot verlies als we dat door AI zouden kwijtraken.”
Bijbelvertalers zijn ‘nieuwsgierig’ naar wat AI in hun werk kan betekenen, zegt dr. Paulus-Jan Kieviet, zelf via Wycliffe Bijbelvertalers uitgezonden als vertaalconsulent bij SIL. Kan AI het Bijbelvertaalwerk drastisch versnellen? Kieviet geeft zijn visie.
Hij ziet dat vertalers al veel gebruikmaken van AI. „Sommigen omarmen AI gretig, anderen zijn heel behoedzaam. Bijbelvertalers zijn over het algemeen enthousiast in het gebruiken van nieuwe technieken.
Niet alleen de boekdrukkunst, maar ook de opkomst van de computer en later het internet werden in de Bijbelvertaalwereld snel omarmd. „Met AI is het niet anders.”
Sommige onderzoekers schatten dat met behulp van AI een traditioneel vertaalproject van tien tot twintig jaar terug kan worden gebracht naar twee tot vier jaar. Is dat realistisch?
„In de veel gevallen zal dat niet radicaal sneller gaan. Je moet bedenken dat het meeste Bijbelvertaalwerk tegenwoordig in minderheidstalen gebeurt, met soms maar duizend actieve sprekers.
In die talen is relatief weinig materiaal online te vinden. Daarom kunnen we geen gebruik maken van large language models, die aan de hand van heel veel data een taal te leren.
Daarom wordt AI pas echt bruikbaar als een flink deel van de Bijbel al handmatig vertaald is, bijvoorbeeld het hele Nieuwe Testament. Aan de hand daarvan maakt de software een kladversie van andere Bijbelboeken.
Daarna versnelt AI het maken van een complete versie wel. Maar die eerste versie is maar een klein deel van het werk. Het meeste werk zit altijd in de vele controlerondes. Door medevertalers, door mensen uit de gemeenschap en door een consulent die de vertaling vergelijkt met het Hebreeuws of Grieks.
Nog altijd duren veel vertaalprojecten van het Nieuwe Testament tien tot vijftien jaar. AI kan er wel toe bijdragen dat het vertalen van het Oude Testament daarna geen dertig of veertig jaar meer hoeft te duren. Zo kunnen meer taalgroepen de hele Bijbel krijgen, in plaats van alleen het Nieuwe Testament.”
Welke risico’s kleven aan het gebruik van AI?
„AI is een soort zwarte doos: je stopt er iets in en er komt iets uit, maar je hebt geen idee wat er in die zwarte doos gebeurt. Sterker nog, het AI-model 'weet' dat zélf niet eens.
AI maakt soms gekke, onverwachte vergissingen. Zo stond er in een AI-vertaling dat Goliath '3 ellen' lang was. Dat is ongeveer anderhalve meter...
Een andere vertaling voegde in het boek Ruth ineens een zin toe over Jezus en zijn discipelen. Of AI schrijft een Bijbelse naam op vijf verschillende manieren.
Andere fouten zijn subtieler. Zo haalde een AI-vertaling de werkwoorden ‘komen’ en ‘gaan’ door elkaar en gebruikte de vertaling soms een verkeerde werkwoordsvorm. Kortom: er is nog veel mensenwerk nodig.”
Verwacht u dat de tijdwinst in de toekomst nog groter wordt?
„Het is zeker te verwachten dat de rol van AI verder zal toenemen. Hoe en in welk tempo, dat is koffiedik kijken.
Misschien is AI over een paar jaar in staat om een taal te leren zónder dat eerst het hele Nieuwe Testament vertaald is. Maar dan nog: voor een goede Bijbelvertaling is enorm veel kennis nodig van de taal en de cultuur.
Die kennis zit in de hoofden van de sprekers en is het resultaat van een leven lang praten, denken en doen. De creatieve, ongewone en zeldzame woorden, de uitdrukkingen die de tekst kleur en zeggingskracht geven, die mist AI vaak.”
Komt het moment waarop iedereen het Woord gehoord heeft door AI plotseling een stuk dichterbij dan verwacht?
„Als westerlingen zijn we erg gericht op snelheid en efficiëntie. Voor het Bijbelvertaalwerk is dat ook te begrijpen, want we gunnen het iedereen om Gods Woord te krijgen. Liever vandaag dan morgen. Liever over twee jaar dan over twintig jaar!
Toch moeten we daarin misschien een beetje ‘omdenken’. Een goede vertaling vraagt tijd, geduld, worsteling. Het kost vaak jaren van training voor iemand een echt goede vertaler is. Zo iemand bedenkt soms na jaren nog woorden die nog niet in de vertaling zijn gebruikt. Die veelzijdige kennis mist de AI-software.
En er gaat nog iets verloren: niemand gaat zo grondig door de hele Bijbel heen als een Bijbelvertaler. Het is daarom ook een geestelijke leerschool. Vertalers die als ongelovige beginnen, komen vaak tot geloof. Het is een groot verlies als we dat door AI kwijt zouden raken.”



















