Vijf eeuwen geleden legde deze man de basis voor de Engelse Bijbelvertaling „Ik weersta de paus en al zijn wetten!”
Vijfhonderd jaar geleden verandert een Engelse geleerde met een dan nog vrij nieuwe druktechniek de kerk. William Tyndale wilde, in navolging van Luther, de Bijbel toegankelijk maken voor gewone lezers. Tegen de wil van de machtige kerk bracht hij zijn vertaling van het Nieuwe Testament uit. Vandaag is het precies 490 jaar geleden dat hij verbrand werd. „Als God mij het leven spaart, zal ik ervoor zorgen dat de jongen die de ploeg drijft, meer van de Schrift zal weten dan u!”
Hij kon rekenen op tegenstand van de Engelse geestelijken. Onder hen had hij zich reeds niet al te geliefd gemaakt.
Het verhaal gaat dat Tyndale eens met enkele rooms-katholieke priesters dineerde. Toen een van zijn disgenoten stelde dat „we beter af zouden zijn zonder Gods wet dan zonder dat van de paus,” ontstak hij in woede.
„Ik weersta de paus en al zijn wetten,” voer hij uit. „Als God mij het leven spaart, zal ik ervoor zorgen dat de jongen die de ploeg drijft, meer van de Schrift zal weten dan u!”
Vertrek naar Duitsland
Ondanks het verbod op een Engelse Bijbelvertaling vroeg Tyndale de medewerking van de Bisschop van Londen, Cuthbert Tunstall, voor zijn werk. In plaats van toestemming te krijgen, werd hij vervolgd om zijn ‘pro-Protestantse’ ideeën. Hij vertrok in 1524 naar Duitsland.
In Hamburg ging hij door met zijn vertaalwerk. Later vertrok hij naar Wittenberg. Waarschijnlijk ontmoette hij daar ook Maarten Luther.
In juli 1525 voltooide hij zijn Nieuwe Testament. Eenmaal gedrukt werd die in 1526 het Kanaal overgesmokkeld. Bisschop Tunstall maakte er meteen werk van om alle exemplaren te achterhalen, op te kopen en te vernietigen.
Verraad
In de jaren die volgden, bleef Tyndale zijn vertaling herzien. Ook maakte hij een begin aan de vertaling van het Oude Testament.
In 1535, terwijl hij in Antwerpen woonde, werd hij verraden en opgepakt door de rooms-katholieke kerk vanwege zijn afwijkende ideeën. Hij werd gevangengezet in Brussel. Pogingen om hem vrij te krijgen, liepen op niets uit.
Precies 490 jaar geleden, waarschijnlijk op 6 oktober 1536, werd hij gedood en zijn lijk verbrand.
Na zijn dood bleef zijn vertaling invloedrijk. Met hulp van Miles Coverdale, die zijn werk voortzette, werd Tyndale’s vertaling een bron voor de eerste King James Version in 1611. Volgens sommige schattingen komt de KJV tot wel tachtig procent overeen met die van Tyndale.
