Recent was er in de politiek reuring over de vraag of een Nederlands paspoort bepalend is voor het feit of je Nederlander bent. Dat gebeurde in het kader van het asieldebat.  

Formeel is dat uiteraard zo. Toch vragen sommigen zich af: is er niet meer nodig om echt 'Nederlander' genoemd te worden? In dat kader deed iemand een oproep op X om een definitie te geven de Nederlandse identiteit. 

Hildebrand Bijleveld, hoofd publieksonderzoek en data bij de Evangelische Omroep en in het verleden actief als bestuurder bij de ChristenUnie gaf daarop een interessante visie in een uitgebreid statement. 

Niet cultuur maar gedeelde tijd
Bepalend voor het vormen van een gezamenlijke identiteit is volgens hem dat je 'samen tijd met elkaar doorbrengt in één leefgebied'. 

Het punt is volgens hem niet zozeer dat er een gedeelde cultuur is. 'Mensen denken bij de Nederlandse identiteit vaak aan gedeelde normen en waarden, bepaald eten of misschien zelfs bepaalde fysieke eigenschappen. 

Dat is voor mij niet de kern. Het is net zo kortzichtig als denken dat je een goede vriendschap met iemand ontwikkelt als je dezelfde interesses en hobby’s hebt'. 

Van vriendschap naar geschiedenis
Wat dan wel? 'Een goede vriendschap ontwikkelt zich primair doordat je lange tijd samen doorbrengt, waarbij miljoenen kleine en grote interacties plaatsvinden. Doordat je samen grote en kleine belevenissen hebt die je doorworstelt of als geheim met elkaar deelt'. 

Voor de Nederlandse identiteit geldt hetzelfde, zegt Bijleveld. 'Die kun je niet aanleren bij een integratiecursus: die kun je alleen ontwikkelen door de gezamenlijke geschiedenis met haar hoogte- en dieptepunten te ondergaan'. 

Gedeelde geschiedenis
Met andere woorden: daar gaat tijd overheen. 'Als een migrant al dertig jaar in Nederland is, heeft die de economische crisis meegemaakt en de moorden op Pim Fortuyn en Theo van Gogh. Zo iemand heeft koningin Máxima in Nederland zien arriveren en Willem-Alexander de troon zien bestijgen.

Als iemand echt onderdeel van de samenleving is, dan voelt diegene iets bij al deze gebeurtenissen'. 

Er is te weinig oog voor dit aspect, vindt Bijleveld. 'Ik vind dat in het debat over de Nederlandse identiteit het concept ‘gedeelde geschiedenis’ veel centraler moet komen te staan'.

Wanneer mag je een paspoort krijgen?
In Nederland kun je op dit moment na drie jaar een paspoort krijgen, zegt Bijleveld. 'Van die drie jaar mag je elk jaar drie maanden in het buitenland zitten. Dat heb ik om me heen ook zien gebeuren'. 

Bijleveld vindt dat veel te snel. Het is volgens ook niet 'de wereldwijde standaard'. 'Probeer maar eens een paspoort in China te krijgen: dan ben je al snel een leven lang bezig en dan nog heb je geen garanties'.

Het vorige kabinet wilde de grens voor het krijgen van een nieuw paspoort op tien jaar zetten. 'Dat zou al een verbetering zijn, maar wat mij betreft schiet dat nog steeds tekortschiet om echt een gezamenlijke identiteit op te bouwen'. 

Niet Bijbels?
Je zou kunnen tegenwerpen dat dit niet erg christelijk klinkt. Maar daar is Bijleveld het niet mee eens. 'Als je denkt dat dit niet Bijbels is, lees dan de Bijbel nog eens. Edomieten en Egyptenaren mochten zelfs pas na drie generaties toetreden tot het volk Israël'.

Om daarna te sluiten met: 'Er is niets immoreels aan het willen bewaken van een stabiele gemeenschap'. 

Al blijft de grote vraag: hoe goed kennen geboren Nederlands hun eigen geschiedenis eigenlijk? Het land is totaal vervreemd van haar christelijke wortels.