De progressief-linkse beweging en de islam lijken vreemde bondgenoten. Hoe kan het dat een politieke beweging die zegt op te komen voor vrouwenrechten, homorechten en vrijheid van meningsuiting toch de islam verdedigt die al deze zaken afwijst?

De verklaring ligt in een onderliggend denkpatroon. 

De westerse traditie
De westerse liberale traditie gaat ervanuit dat ideeën de wereld vormen. Vanuit waarden, overtuigingen en geloofsovertuigingen bouw je een samenleving op.

Een cultuur die verovering verheerlijkt, brengt bijvoorbeeld tirannie te weeg. Een cultuur die orde en gezag voorstaat, zal ook een ordelijke samenleving voortbrengen, zo is de gedachte.

Als je vanuit dit perspectief over jihadistisch geweld moet kijken, zul je het beschouwen als de uitkomst van godsdienstige ideeën, zoals de plicht om ongelovigen te onderwerpen en de verheerlijking van martelaarschap.

Wortels in het Marxisme
Het progressief-linkse denken heeft een heel ander uitgangspunt. Het wortelt in het Marxisme. Voor Marx – en alle tradities die uit zijn denken zijn voortgekomen, zoals socialisme, kritische theorie, postkoloniale studies en intersectionaliteit - zijn ideeën niet de óórzaak maar een weerspiegeling van de werkelijkheid. 

Aan de basis liggen de materiële omstandigheden. Wie bezit wat? Wie buit wie uit? Wie heeft macht over wie? Alles wat daarbovenop komt – moraal, religie, wetgeving en cultuur – dient alleen maar om de omstandigheden te rechtvaardigen, zo is de gedachte. 

Marx zag het zo: de heersende klasse produceert de heersende ideeën. Ideeën zijn instrumenten van macht.

Wat de gevolgen zijn
Waarom is dit belangrijk? Het gevolg is dat vanuit het linkse denken iemand die een religieus gemotiveerde aanslag gepleegd heeft, beoordeeld wordt op zijn omstandigheden en niet op zijn motieven. Niet op de ideeën waarmee hij zijn daden rechtvaardigt of onderbouwt.

Zo iemand kijkt naar de moslimwereld en ziet dan een gebied waarvan de bevolking zich onderaan de mondiale economische hiërarchie bevindt.

Wat ziet hij als hij naar jihadistische bewegingen kijkt, zoals Hamas, Hezbollah, de Moslimbroederschap en Islamitische Staat? Hij past daarop zijn analytische denkkader toe. Het zijn bewegingen die ontstaan zijn uit onderdrukte bevolkingsgroepen.

Hun geweld richten ze tegen de westerse macht en haar regionale bondgenoten. Daarom zien ze het als verzetsbewegingen. Proletariaat met wapens, zogezegd.

Marcherende feministen
Wat de jihadisten zelf ook als motieven aanvoeren voor hun daden, doet er niet toe. De ideologische inhoud van de islam is relevant. Het feit dat vrouwen ondergeschikt zijn en afvalligen gedood worden, keuren ze niet goed, maar het wordt buiten beschouwing gelaten.

De vraag is: welke belangen dient de beweging? En als ze strijd tegen de superieure westerse macht, dient ze de belangen van de onderdrukten. En dus is het een goede zaak. 

En zo kan het dat westerse feministen die opkomen voor abortusrechten soms zij aan zij marcheren met moslims die abortus volledig willen verbieden. 

Daarom tonen LGBT-activisten die in Gaza geëxecuteerd zouden kunnen worden zich solidair met Hamas.

Daarom verdedigen seculiere academici die hun carrière hebben gewijd aan de scheiding van kerk en staat soms theocratische regimes ter wereld.

Kritisch op christenen
Dezelfde progressief-linkse beweging die meebuigt met jihadistische bewegingen is uiterst kritisch op behoudende christenen. Dat klinkt tegenstrijdig, maar het is vanuit deze theorie goed te verklaren.

Het christendom is immers de godsdienst die de heersende klasse vertegenwoordigt. Dat is weliswaar niet meer zo, maar daar wordt het christendom mee geassocieerd. 

Het christelijke denkkader is ontwikkeld in de eeuwen waarin het christendom dominant was. Ook de 'heersende klasse' was christelijk. En dus zijn de christelijke ideeën bedoeld om te onderdrukken, om de massa in toom te houden. Het was een – in hun ogen inmiddels bot geworden – instrument van de macht.

Het christelijke denken is een verdrukking van minderheden, in deze visie. En dat moet bestreden worden.